Mẫu hình bứt phá (breakout)

Nếu đã nắm hai tham số box size và reversal, bạn đã có đủ nền để đọc mẫu hình. Mẫu hình P&F không phải hình vẽ trang trí — chúng là cấu trúc cột lặp lại được định nghĩa bằng con số, nên app kiểm tra được bằng máy và bạn kiểm tra lại được bằng mắt.

Bài này đi qua nhóm mẫu hình bứt phá (phá vỡ để đi tiếp lên). Nhóm đảo chiều và bẫy giá nằm ở bài kế tiếp.

Ba điều kiện chung của mọi mẫu hình

Trước khi phân biệt Double Top với Triple Top, có ba điều luôn đúng:

1. Cột phải hoàn tất. Mẫu hình chỉ được xét trên cột đã đóng — cột đang hình thành có thể dài thêm, nên mọi kết luận từ nó là kết luận sớm.
2. Cùng loại dấu mới so được với nhau. Cột X so với cột X trước đó, cột O so với cột O trước đó. Không ai so đỉnh cột X với đáy cột O.
3. Cấu hình quyết định kết quả. Cùng một mã, đổi box size hoặc reversal là ra bộ mẫu hình khác. Vì vậy mẫu hình luôn phải đọc kèm box size × reversal, chứ không phải một nhãn đứng một mình.

Tín hiệu cơ bản: Buy signal và Sell signal

Đây là hai mẫu hình đơn giản nhất, và cũng là thứ bạn sẽ gặp nhiều nhất trên chart:

• Buy signal — cột X vượt lên trên đỉnh của cột X liền trước cùng loại.
• Sell signal — cột O xuống dưới đáy của cột O liền trước cùng loại.

Với FPT khung 1 ngày đang tính Box: 1.46 theo ATR(14) và Rev: 3, một buy signal nghĩa là cột X mới đã cao hơn đỉnh cột X trước đó ít nhất một ô, tức 1.46 điểm. Đây là mức phá vỡ nhỏ nhất mà biểu đồ công nhận.

Double Top và Double Bottom

Double Top là bản nâng cấp có kiểm chứng của buy signal:

• hai cột X chạm cùng một mức đỉnh (cùng một mức kháng cự),
• cột X thứ ba vượt lên trên mức đó.

Double Bottom là bản đối xứng phía dưới: hai cột O chạm cùng một mức đáy, cột O thứ ba xuống dưới mức đó.

	Bias	Vào lệnh	Dừng lỗ
Double Top	Tăng	1 ô trên kháng cự	1 ô dưới hỗ trợ của cấu trúc
Double Bottom	Giảm	1 ô dưới hỗ trợ	1 ô trên kháng cự của cấu trúc

Vì sao “hai lần” lại đáng tin hơn “một lần”? Vì mức kháng cự đã được thị trường xác nhận hai lần. Một cột X vượt đỉnh chỉ nói giá đang mạnh; hai cột cùng bị chặn ở một mức rồi cột thứ ba vượt qua mới nói rằng mức đó thật sự có người bán, và số người bán đó đã bị hấp thụ hết.

Triple Top, Spread và Quadruple

Nhóm này chỉ khác Double ở số lần kiểm chứng mức:

• Triple Top — ba cột X ở cùng đỉnh, cột thứ tư vượt lên. Cấu trúc dày hơn nên tín hiệu sạch hơn, đổi lại bạn vào lệnh muộn hơn. Trong các nghiên cứu về P&F, đây thường là mẫu hình tăng phổ biến nhất — không phải vì nó “mạnh nhất” mà vì nó xuất hiện nhiều nhất.
• Quadruple Top — bốn cột X ở cùng đỉnh, cột thứ năm vượt lên. Càng nhiều lần kiểm chứng thì càng ít gặp, nhưng mức kháng cự càng rõ.
• Spread Double Top / Spread Triple Top — biến thể có một cột ở giữa hai lần chạm. Điểm chạm không liền nhau mà cách nhau một nhịp, nên cấu trúc trông “thưa” hơn. Nhiều trader P&F xếp nhóm Spread vào hàng chất lượng cao vì mức đó bị kiểm chứng qua nhiều nhịp hồi khác nhau, không phải chỉ một đợt dao động hẹp.

Triple Bottom, Quadruple Bottom và Spread Double/Triple Bottom là bản đối xứng phía dưới, vào lệnh 1 ô dưới hỗ trợ và dừng lỗ 1 ô trên kháng cự của cấu trúc.

Bullish Catapult — áp lực tích tụ rồi mới phá

Catapult khác hẳn nhóm trên ở chỗ nó đòi thất bại trước khi thành công:

• ít nhất hai lần cột X bị chặn ở cùng một mức kháng cự (thất bại),
• sau đó một cột X vượt qua mức đó,
• và cấu trúc cần tối thiểu 7 cột để có đủ số lần thử.

Trình tự đầy đủ của một bullish catapult là: phá vỡ → hồi nhẹ → phá vỡ tiếp. Chính nhịp hồi ở giữa làm nó khác với Triple Top: ở Triple Top bạn chỉ thấy nhiều lần chạm mức; ở Catapult bạn thấy cả một tín hiệu phá vỡ đã xuất hiện, bị kéo lại, rồi được xác nhận lại.

Bearish Catapult là bản đối xứng: nhiều lần thất bại ở hỗ trợ, rồi một lần phá xuống thành công.

Tam giác: nén trước khi bùng nổ

Tam giác trên P&F là cấu trúc hội tụ — biên độ các cột hẹp dần:

Mẫu hình	Điều kiện	Bias
Bullish Triangle (đối xứng)	Đỉnh thấp dần và đáy cao dần, phá vỡ lên trên	Tăng
Bearish Triangle (đối xứng)	Đỉnh thấp dần và đáy cao dần, phá vỡ xuống dưới	Giảm
Ascending Triangle	Kháng cự nằm ngang, đáy cao dần, phá vỡ lên	Tăng
Descending Triangle	Hỗ trợ nằm ngang, đỉnh thấp dần, phá vỡ xuống	Giảm

Điểm cần nhớ: tam giác không tự nó cho biết hướng. Cấu trúc hội tụ chỉ nói rằng biên độ đang bị nén; hướng đi là do cột phá vỡ quyết định. Với ascending triangle, mức kháng cự ngang là mức bạn dùng làm điểm kích hoạt — đúng cùng logic “1 ô trên kháng cự” như Double Top.

Bảng tra nhanh

Mẫu hình	Số lần kiểm chứng mức	Vào lệnh	Bias
Buy signal	1 lần vượt đỉnh cột X trước	Khi cột X vượt đỉnh cột trước	Tăng
Sell signal	1 lần thủng đáy cột O trước	Khi cột O thủng đáy cột trước	Giảm
Double Top / Bottom	2	1 ô ngoài mức kháng cự/hỗ trợ	Tăng / Giảm
Triple Top / Bottom	3	1 ô ngoài mức	Tăng / Giảm
Quadruple Top / Bottom	4	1 ô ngoài mức	Tăng / Giảm
Spread Double / Triple	2–3, cách nhau một cột	1 ô ngoài mức	Tăng / Giảm
Catapult	≥ 2 lần thất bại, cấu trúc ≥ 7 cột	Sau khi phá vỡ lần cuối	Tăng / Giảm
Triangle (đối xứng)	Hội tụ, tối thiểu 5–6 cột	Theo hướng phá vỡ	Theo hướng
Ascending / Descending Triangle	Kháng cự/hỗ trợ ngang	1 ô ngoài mức ngang	Tăng / Giảm

Mẫu hình hiện trên chart pnfTrading

Bật Show Patterns trong Chart Settings, app sẽ tự đánh dấu mẫu hình ngay tại cột phát hiện bằng ô màu kèm ký hiệu:

Ký hiệu bạn sẽ gặp:

• X trong ô màu — mẫu hình thiên về tăng.
• O trong ô màu — mẫu hình thiên về giảm.
• ⚡ — Catapult.
• Δ — tam giác.
• T — bẫy giá (bài sau).

Phóng gần vùng cột sẽ thấy rõ các ô đánh dấu nằm đúng tại cột phát hiện:

Phần nào miễn phí, phần nào không

Show Patterns là lớp mẫu hình cơ bản — gồm tín hiệu Buy/Sell và nhóm Double, Triple, Spread, Quadruple. Các nhóm nâng cao (Catapult, tam giác, bẫy giá, pole, flag, shakeout, signal reversed) nằm trong mục Advanced Patterns của bảng cấu hình và cần gói PRO. Điều đó chỉ ảnh hưởng tới việc app tự vẽ nhãn; cách đọc cấu trúc bằng mắt thì không đổi.

Vì sao cùng một mã lại ra mẫu hình khác nhau

Ba nguyên nhân, theo thứ tự thường gặp:

1. Box size. Box nhỏ thì mỗi cột có nhiều ô hơn, nhịp hồi được ghi lại đầy đủ hơn, nên mẫu hình xuất hiện nhiều và nhỏ. Box lớn thì ngược lại — nhiều mẫu hình nhỏ biến mất, chỉ còn cấu trúc lớn.
2. Reversal. Reversal 3 gộp các nhịp hồi bé thành một cột; reversal 1 giữ lại từng nhịp. Cùng một đoạn giá, reversal 1 có thể cho ra Triple Top trong khi reversal 3 chỉ cho ra Double Top.
3. Nguồn giá. Close và High/Low kiểm tra việc vượt mức theo hai cách khác nhau, nên đôi khi một mẫu hình xuất hiện ở chế độ này mà không xuất hiện ở chế độ kia.

Vì vậy khi so hai biểu đồ của cùng một mã, hãy so cả bộ box size × reversal × nguồn giá, không chỉ so hình dạng.

Ba lỗi thường gặp

• Đọc mẫu hình trên cột chưa đóng. Cột đang chạy có thể dài thêm hoặc bị hồi; mẫu hình chỉ có giá trị khi cột kết thúc.
• Vào lệnh ngay tại mức kháng cự. Quy tắc là 1 ô ngoài mức. Vào sớm hơn nghĩa là bạn đang đoán, và dừng lỗ sẽ nằm sai chỗ.
• Giao dịch mọi mẫu hình. Mẫu hình chỉ nói cấu trúc giá đã hoàn thành. Nó không nói gì về bối cảnh xu hướng lớn hơn, thanh khoản, hay mức độ nhiễu của box size bạn đang dùng.

Câu hỏi thường gặp

Mẫu hình P&F nào đáng tin nhất?

Không có mẫu hình nào tốt hơn về bản chất — chỉ có sự đánh đổi. Double Top xuất hiện nhiều nhưng yêu cầu ít xác nhận nhất; Triple Top và Spread có nhiều lần kiểm chứng hơn nhưng bạn vào lệnh muộn hơn. Catapult cần cấu trúc dài nhất (tối thiểu 7 cột) nên ít gặp nhất.

Vì sao app không hiện nhãn Catapult hay tam giác trên chart của tôi?

Các nhóm đó nằm trong Advanced Patterns và cần gói PRO. Lớp Show Patterns cơ bản phủ tín hiệu Buy/Sell và nhóm Double, Triple, Spread, Quadruple.

Một cột phải dài bao nhiêu ô mới tính là mẫu hình?

Tuỳ mẫu hình và tuỳ reversal. Với Rev: 3, một cột cần tối thiểu 3 ô để tạo nhịp hồi hợp lệ, và những mẫu hình như Catapult cần cấu trúc tối thiểu 7 cột. Điều kiện luôn tính bằng ô, không tính bằng số phiên.

Có nên vào lệnh ngay khi cột phá vỡ chưa đóng?

Không. Mẫu hình chỉ được xác nhận khi cột kết thúc; trong lúc cột còn chạy, mẫu hình có thể biến mất.

Xem thêm

• Mẫu hình đảo chiều và bẫy giá — khi cấu trúc phá vỡ rồi quay đầu.
• Đường 45° và kênh — bối cảnh xu hướng cho mọi mẫu hình ở trên.
• Công cụ lọc cổ phiếu theo mẫu hình P&F — tìm mã đang có cấu trúc phá vỡ.
• Hướng dẫn sử dụng biểu đồ Point & Figure — thao tác trên chart từ chọn mã đến bật lớp Show Patterns.
• Thuật ngữ P&F — bảng tra nhanh các từ khóa trong bài.

Nội dung mang tính giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Các mã và số liệu trong bài chỉ để minh hoạ cách đọc biểu đồ.