Point & Figure là gì?

Mở biểu đồ FPT khung 1 ngày trong một năm, bạn sẽ thấy khoảng 250 cây nến. Phần lớn trong số đó không mang thông tin gì mới: giá mở cửa, đóng cửa, đỉnh, đáy gần như trùng nhau. Biểu đồ Point & Figure bỏ hẳn trục thời gian và chỉ vẽ khi giá đã đi đủ xa để đáng vẽ.

Đó là toàn bộ ý tưởng. Phần còn lại là hệ quả.

Vấn đề nằm ở trục thời gian

Biểu đồ nến trả lời câu hỏi: “trong khoảng thời gian này, giá đã đi thế nào?”. Vì vậy nó buộc phải vẽ một cây nến cho mỗi phiên, kể cả khi phiên đó giá đi ngang và không có gì xảy ra.

P&F trả lời câu hỏi khác: “giá đã đi đủ xa để tạo ra một sự kiện mới chưa?”.

Nếu giá chưa đi đủ xa, biểu đồ không đổi — dù đã qua mười phiên.
Nếu giá đi rất nhanh, biểu đồ có thể thêm nhiều ô trong cùng một phiên.

Kết quả là một biểu đồ chỉ có sự kiện, không có khoảng lặng. Thị trường đi ngang ba tuần sẽ thu lại thành một cột hẹp thay vì mười lăm cây nến nhỏ khó đọc.

Hai ký tự, hai tham số

Biểu đồ chỉ có hai loại cột:

Cột X — giá đang đi lên. Cột X chỉ kéo dài thêm X, không bao giờ chứa O.
Cột O — giá đang đi xuống. Cột O chỉ kéo dài thêm O.

Biểu đồ đổi chiều nhờ hai tham số:

Tham số	Ý nghĩa
Box size (kích thước ô)	Một ô là bao nhiêu giá. Giá phải đi thêm đúng một ô mới được vẽ thêm một dấu.
Reversal (độ đảo chiều)	Phải đi ngược lại bao nhiêu ô thì mới được mở cột đối diện.

Với FPT khung 1 ngày, pnfTrading đang tính Box: 1.46 theo ATR(14) và Rev: 3. Nghĩa là mỗi dấu X cách nhau 1.46 điểm giá, và phải hồi lại 3 × 1.46 = 4.38 điểm thì cột X mới kết thúc để mở cột O. Con số này hiện ngay trên thanh thông tin của biểu đồ.

Một ô không phải một mức giá

Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi so sánh P&F giữa hai nền tảng.

Một ô trong P&F là một khoảng giá, không phải một mức giá. Với box size 1.0, ô ghi 58 bao trùm từ 58.00 đến 58.99; ô ghi 59 bao trùm 59.00 đến 59.99. Dấu X nằm ở ô nào chỉ cho biết giá đã từng chạm vào khoảng đó, chứ không cho biết mức giá chính xác.

Vì vậy hai nền tảng cùng vẽ FPT có thể ra hai biểu đồ hơi khác nhau: khác nguồn giá, khác cách làm tròn, khác thang chia. Không có cái nào “sai” — chỉ là khác quy ước. Điều quan trọng là bạn dùng nhất quán một bộ quy ước, và biết rõ bộ quy ước đó là gì.

Bốn quy tắc dựng biểu đồ

Một cột chỉ có một loại dấu. Cột X toàn X, cột O toàn O. Không bao giờ trộn.
Chưa đủ một ô thì không vẽ. Giá đi 0.9 ô cũng như không đi. Đây là bộ lọc nhiễu chính.
Sang cột đối diện phải đủ khoảng cách đảo chiều. Với reversal 3, giá phải hồi đủ 3 ô tính từ đỉnh cột X thì cột O mới bắt đầu.
Thời gian không dãn đều. Một cột có thể là một phiên, cũng có thể là vài tuần. Trục ngang không còn là trục thời gian nữa mà là trục sự kiện.

Ví dụ: cùng một mã, hai cách nhìn

Hai biểu đồ dưới đây là cùng một mã FPT, cùng khung 1 ngày, cùng khoảng 1 năm. Chỉ khác cách hiển thị.

Biểu đồ nến

Biểu đồ Point & Figure

Trên biểu đồ nến, một năm FPT là 250 cây nến với rất nhiều nhịp hồi nhỏ. Trên biểu đồ P&F, cùng khoảng thời gian đó thu lại thành vài chục cột, và mỗi nhịp hồi nhỏ hơn 4.38 điểm đã biến mất. Cái bạn nhìn thấy còn lại là cấu trúc: đỉnh nào bị phá, đáy nào giữ được, xu hướng đang bị đe doạ ở đâu.

Bật thêm lớp mẫu hình và trendline, biểu đồ hiện luôn các điểm phá vỡ mà pnfTrading tự nhận diện:

Biểu đồ P&F FPT khung 1 ngày với lớp mẫu hình và trendline 45 độ được bật

P&F làm tốt điều gì

Làm hỗ trợ/kháng cự hiện ra rõ. Mỗi đỉnh cột X và mỗi đáy cột O là một mức giá đã được thị trường xác nhận, không phải một mức vẽ tay.
Phá vỡ có nghĩa hơn. Một điểm phá vỡ trong P&F đã bao gồm việc vượt qua ngưỡng nhiễu, nên ít tín hiệu giả hơn so với phá vỡ trên nến.
Đo được mục tiêu giá. Cột có số ô xác định nên mục tiêu giá tính được bằng con số cụ thể — xem V-Count.
Bớt giao dịch quá mức. Khi biểu đồ không đổi, không có gì để giao dịch. Đó là một lợi thế bị đánh giá thấp.

P&F không làm tốt điều gì

Nói thẳng để bạn không dùng sai công cụ:

Không có trục thời gian. Một tín hiệu trên P&F không cho biết nó vừa xảy ra hay đã xảy ra từ lâu, nếu bạn không nhìn thêm mốc tháng. Muốn biết “nhanh hay chậm” thì phải quay lại nến.
Không có giá mở/đóng, không có gap. Mọi phân tích dựa trên thân nến, gap, hay phiên tăng/giảm đều không áp dụng được.
Phụ thuộc hoàn toàn vào tham số. Cùng một mã, đổi box size từ 1.46 sang 3 là bạn đang nhìn một biểu đồ khác. Vì vậy khi so sánh hai thời điểm, phải giữ nguyên tham số.
Không phải công cụ dự báo. Mọi điểm trên biểu đồ đều là quá khứ. Mục tiêu giá là một giả thuyết có điều kiện kích hoạt và điều kiện vô hiệu, không phải lời hứa.

Đọc một biểu đồ P&F trong 5 bước

Cột cuối cùng là X hay O? Đây là câu hỏi đầu tiên, luôn luôn.
Tìm mức cực trị gần nhất của cột cùng loại. Đang ở cột O thì nhìn các đáy O trước đó; đang ở cột X thì nhìn các đỉnh X trước đó.
Giá đã phá mức đó chưa? Phá đỉnh X trước = tín hiệu mua; phá đáy O trước = tín hiệu bán.
Đặt hai đường 45°. Đường hỗ trợ tăng (bullish support) và đường kháng cự giảm (bearish resistance) cho biết xu hướng chính còn nguyên hay đã gãy.
Nếu có phá vỡ, đo mục tiêu. Đếm số ô của cột vừa tạo điểm phá vỡ rồi nhân với box size và reversal.

Kiểm tra ngay trên pnfTrading

Mở biểu đồ với một mã bạn quen, rồi đối chiếu:

Thanh thông tin phía trên cho biết box size đang dùng, phương pháp (ATR(14), Fixed, %…), và reversal. Đây là ba con số quyết định mọi thứ bạn thấy.
Bấm Chart Settings để mở bảng cấu hình box size và các lớp hiển thị.
Rê chuột lên một cột để xem box của cột đó chiếm khoảng giá nào.

Sau khi đọc xong, hãy thử đổi box size và tự trả lời: biểu đồ thay đổi ở đâu, cấu trúc nào còn, cấu trúc nào mất. Đó là bài tập rẻ nhất để hiểu P&F.

Câu hỏi thường gặp

P&F khác biểu đồ nến ở điểm nào quan trọng nhất?

Ở chỗ dữ liệu đầu vào. Nến vẽ mọi phiên; P&F chỉ vẽ khi giá đã đi đủ xa (đủ một box, rồi đủ một reversal). Nhờ vậy một nhịp hồi nhỏ hơn box size × reversal không tạo ra cột — nhiễu bị loại ngay từ lúc dựng biểu đồ, không phải lúc bạn phân tích.

Vì sao biểu đồ P&F của tôi đứng im dù giá vẫn đang chạy?

Vì giá chưa đi đủ ngưỡng. Biểu đồ chỉ đổi khi giá vẽ thêm được một ô theo hướng tiếp diễn, hoặc đi ngược đủ box size × reversal để đảo chiều. Với FPT và box 1.46, ngưỡng đó là 4.38 điểm.

Tôi có thể chỉ dùng P&F, bỏ biểu đồ nến không?

Được, nhưng bạn mất trục thời gian và mọi thông tin về gap hay thân nến. Cách dùng phổ biến là P&F để đọc cấu trúc và box size, còn nến để nhìn nhịp và thanh khoản.

P&F có phù hợp với khung thời gian ngắn không?

Có, nhưng bạn phải giảm box size tương ứng, và biểu đồ sẽ nhạy hơn hẳn. Với khung ngày, box theo ATR(14) thường là điểm bắt đầu tốt hơn một con số cố định.